Discussen houden als een hobby? Wat een obsessie werd?!

Dit artikel is een bewerking van een artikel dat ik oorspronkelijk geschreven heb voor Diskusbrief, mijn favoriet Duits vakmagazine dat eind dit jaar spijtig genoeg ophoudt te bestaan. Het artikel geeft zowat mijn ervaringen weer die ik opgedaan heb in de loop der jaren... Het woordgebruik mag hier en daar een beetje sarcastisch klinken, maar de ervaring leert dat je zo het duidelijkst overkomt en zo de mensen aanzet tot nadenken. Sommigen denken echter nooit na; voor deze liefhebbers probeerde ik zo duidelijk mogelijk te zijn, zonder er nog een schepje boven op te doen want dan kom je niet meer geloofwaardig over. Ook al lijken sommige ervaringen overdreven, ze zijn echt! Ik hou nu al ruim 40 jaar discussen en veel mensen vragen me om advies. Het antwoord is simpel: dé enige en juiste manier om discussen te houden bestaat niet; er is meer dan één goede manier om discussen te houden... zolang je ze maar houdt in goed, zacht en lichtjes zuur water en vrij van uitwendige stressfactoren. Als je problemen hebt om de waterwaarden stabiel te houden binnen het verwachte bereik, dan moet je zelfs niet proberen... niet alleen om discussen te houden, maar ook geen andere vissen want elk levend dier verdient het om in optimale omstandigheden gehouden te worden.

Met dit artikel wil ik ook geen potentiële liefhebbers ontmoedigen om discussen te houden; ik wil ze enkel waarschuwen en zo enkele richtlijnen geven om de vissen in zo optimaal mogelijk omstandigheden te houden, zodat ze niet te veel ontgoochelingen te verduren krijgen ... en ze zijn gebaseerd op mijn ervaringen. De ervaren hobbyisten zullen het waarschijnlijk eens met me zijn; anderen misschien ook niet... en vooral de beginners kunnen leren van mijn ervaringen... en zo veel geld besparen! Dat wil niet zeggen dat er slechts één weg is om discussen te houden... het is één van de mogelijke manieren, met de nodige richtlijnen zoals ik het gedaan heb ... en vele anderen die mijn voorbeeld gevolgd hebben. Het is dus zeker niet de enige manier, maar zeker wel 'een' manier. Afwijken van deze richtlijnen of methodes houdt zeker risico's in.

Discus

Ik veronderstel dat ik startte zoals iedereen; voor mij was het eind augustus 1970. Na wat 'gezelschapsvisjes' in een 'gezelschapsbakje' gehouden te hebben, werd ik verliefd op de discussen... en ben het nog steeds. Hun rustige gedrag boeide me ... misschien omdat het ook wel samengaat met mijn karakter. Ik heb niet graag een overvolle bak met te veel vissen die onrustig zwemmen en waar er steeds territoriumdrang is (zoals vaak in een aquarium met Afrikaanse cichliden). Ik verkies een aquarium dat rust uitstraalt, slechts enkele grote vissen, wat kienhout en planten en mooi en evenwichtig ingericht, niet te strak of regelmatig. Een beetje wild. Maar vooral met vissen die in harmonie met elkaar kunnen leven! Als ik een vis in mijn aquarium introduceer (Zuid-Amerikaanse sp natuurlijk), die mijn discussen lastig valt of tracht te domineren, betekent dit onherroepelijk een 'rode kaart', ook al moet ik het aquarium half (of zelfs volledig) afbreken (decoratie wegnemen, hout en planten er uit, ...). Mijn discussen zijn het belangrijkste in mijn aquarium en ik wil dat het zo blijft... want een discus die gedomineerd wordt, voelt zich niet goed ... kwijnt langzaam weg en sterft uiteindelijk. Daartegen staat wel dat ik er niet van overtuigd ben dat je discussen niet in een kaal aquarium moet houden of dat je geen andere vissen bij je discussen kunt houden. De vissen die ik bij mijn discussen hou, hebben hetzelfde 'levensritme' (qua eten en zwemmen) als de discussen. Zo niet zullen de discussen gestresseerd zijn, zich afzonderen, hun kleuren niet tonen, niet meer eten, verkommeren ... kortom: dood gaan. Als je hiermee niet kunt leven, moet je zeker geen discussen houden. Discussen willen een rustig leventje... al vechten ze soms onder elkaar om hun rangorde duidelijk te maken. Telkens als ik er eentje bijzet, kan dit gevecht herbeginnen omdat de rangorde kan verstoord zijn indien de nieuwe dominant is of zich boven de anderen zetten. Maar eens dit uitgemaakt is, keert de rust terug in het aquarium... tot ik ze eten geef, want dan begint de 'kermis' terug opnieuw! Bij het eten geven wordt het snel duidelijk wie de baas is en wie het meeste eten krijgt. De 'leading lady' (want meestal is het een wijfje) is dan zodanig bezig met de andere vissen van het eten weg te houden, dat ze zelf geen eten heeft. Na een tijdje geeft ze dit wel op omdat de primaire behoeften toch de bovenhand krijgen.; ze houdt op met bekvechten en zal uiteindelijk zelf eten. Rust dus.

Indien je van plan bent om discussen te houden, neem dan je tijd om inlichtingen in te winnen bij een bevriende hobbyist en kijk of je wel in staat bent om discussen te houden: kun je ze het zachte zure water geven dat ze nodig hebben? (GH<10, KH van 2/3 ongeveer van de GH, een pH van rond de 7 of iets minder - (vooral voor wildvang!). Je moet natuurlijk niet zo ver gaan als ik en op het scherp van de snede leven (of je vissen er op zetten)... maar ik beheers de verschillende parameters en ik weet wat ik doe (denk ik toch). De actuele waterwaarden: GH van <2, een KH <0.5, een geleidbaarheid van 120-150µS/cm en een pH van 5.2-5.5 (d.m.v. CO2 aangezuurd). Ik bereid mijn water voor vertrekkende van (gefilterd) regenwater (regenput van 10000 l) en voeg daaraan mijn eigen mengeling van mineralen toe. Ondanks deze extreme omstandigheden zijn de waarden toch stabiel ... zolang ik geen stommiteiten doe. Ik heb ook het voordeel van het grote volume water: 1600 liter in het aquarium en nog eens 1000 l in de biologische filter. Indien je niet het juiste water hebt en je bent niet in staat om je parameters te controleren en aan te passen of te verbeteren, dan hou je beter geen discussen: je zult enkel ontgoocheld worden en je aansluiten bij die grote groep die vindt dat discussen moeilijke vissen zijn. Ze zijn niet moeilik; ze zijn misschien een beetje meer eisend (of minder tolerant - klinkt beter) dan andere vissen, maar ze zijn niet moeilijk!

Je moet er rekening mee houden dat het grote vissen zijn die graag in een schooltje leven. Dus dat betekent op zijn minst 5 of 6 vissen die goed moeten verzorgd worden. Je bent dus gewaarschuwd. Dat betekent ook een aquarium van minstens 600 l: ik adviseer de liefhebbers om zich te beperken tot één vis per 100 l water... buiten de bijkomende behoeften van de bijvissen waar je nog eens 3 l per cm vis mag rekenen. Sommigen draaien deze cijfers om (3 cm vis per liter water) en slechts 30 l voor een (volwassen?) discus. Probeer dan ook geen school discussen in een aquarium van 200 l te houden, samen met een schooltje neons en wat Cory's... met slechts een potfilter als filtersysteem. De potfilter zal het water misschien wel helder houden, maar niet gezond genoeg voor de discussen.

Discus

Discussen hebben een klein mondje maar het zijn cichliden en dat is te zien aan hun eetgewoontes. Het filtersysteem moet dus in staat zijn om de afval op een biologische manier af te breken. Liefst ook biologisch ... want hier schiet een potfilter te kort. Ik ken mensen die begonnen met de beste bedoelingen: ze kochten een groot aquarium, niet echt groot genoeg wegens o.a. plaatsgebrek. Met de beste bedoelingen planden ze de dagelijkse waterwissels... die ze in het begin ook uitvoerden. Dat deden ze met goede moed de eerste weken, sommigen de eerst maanden zelfs... Dan sloegen ze al eens een dagje over omdat het toch goed leek te gaan... dan nog een dagje meer en vaker... want die dagelijkse waterwissels leken toch wel wat overdreven! Zij wisten beter. Het ging toch goed!? Tot ze op een dag merkten dat de vissen toch niet meer zo goed gekleurd zaten en wat minder gingen eten, vlugger begonnen te ademen, ... Ze zagen uiteindelijk zwart en verstopten zich achter een stuk kienhout of in een hoekje. Bij de minste storing vlogen ze als gekken door het aquarium. Er wordt zelfs om een diagnose gevraagd via de meest logische weg: een slechte foto wordt op internet geplaatst en er wordt massaal door vermeende kenners op gereageerd. Je weet niet wat eerst doen als behandeling en er wordt een keuze gemaakt, gebaseerd op wat diegene die het hardst roept aanraadt. Antibiotica wordt toegevoegd, antiwormmiddelen, je kunt het niet opnoemen of het wordt in het aquarium gekieperd... het gaat van kwaad naar erger... en er worden nog meer producten (medicamenten genoemd die niet helpen - dus wordt er gedacht aan resistentie) toegediend. De vissen laten zich uiteindelijk niet meer zien en ze kwijnen weg... tot ze sterven: gans mager en uitgemergeld, aan een onbekende ziekte want de aquariaan heeft toch alles onder controle. Die moeilijke discussen krijgen de schuld! Erger nog: de kweker of de verkoper krijgt ook schuld want die heeft te gevoelige vissen verkocht. Als er tekenen van ongemakken komen na het inbrengen van een nieuwe vis, krijgt de verkoper zeker de schuld want alles verliep goed... tot die vis werd ingezet. Een quarantaine?! Dat is voor beginners, niet voor ervaren aquarianen want die kunnen alles. De werkelijkheid is echter gans anders: het is de schuld van de hobbyist die zijn boekje te buiten ging en belangrijke regels aan zijn laars lapte. De norm van één volwassen vis per 100 l is echt niet overdreven en laat nog wat speling toe; speling die de meesten nemen om nog wat meer vissen in het aquarium te zetten. Het lijkt misschien overdreven en vaak hoor je normen als één vis per 50 l of zelfs nog minder... maar dan ben je beperkt in bijvissen en liefst nog voor jonge (niet volwassen) vissen. Daar zou ik nog mee kunnen leven... maar de ervaring leert dat mensen zichzelf geen limieten kunnen of willen opleggen. Je kunt ook niet hopen dat er wel eentje zal sterven zodat je toch aan die norm komt als dat ze volwassen zijn. Het is dus veiliger om je te houden aan de norm van één vis per 100 l van in het begin.

Ik ben echt een voorstander van een biologische filter. Ik heb een hobbyist gekend die een aquarium had van 450 l; zo'n mooi panoramisch ding met een bolle voorruit. Hij hield zich aan de regels die ik hem uitgelegd had om zijn water optimaal zacht en zuur te houden door veelvuldige waterwissels (vaak maar minder water per keer). Plaats voor een bioloog had hij niet dus moest hij wel werken met potfilters. Om zeker genoeg capaciteit te hebben, had hij twee van de grootste Eheim-filters aangeschaft en geïnstalleerd. Per filter had hij maar liefst 2000 l per uur! De vissen voelden zich in dit wildwater aquarium wel niet echt op hun gemak. Waarom wist hij niet. Ze stierven zonder duidelijke kenmerken, vaak in de mooiste kleuren. Niet wetende waar de oorzaak zat, kocht hij nieuwe, vastbesloten de hobby onder controle te krijgen.... die ook weer stierven... tot hij me na een voordracht over discussen in een beplant aquarium in zijn club belde en om raad vroeg. De vissen - echt mooie wildvang - plakten als het ware tegen een kant van het aquarium, zo ver mogelijk weg van de uitstromers. Logisch nee!? Ik vroeg hem om een filter af te zetten en de flow van de andere wat te verminderen. Binnen enkele minuten zwommen de discussen vrij en vrolijk in hun mooiste kleuren door de bak. Het was lang geleden dat hij zijn vissen nog zo mooi gezien had. Het was dus een gelukkige hobbyist. Discussen houden nu eenmaal niet van een te sterke stroming: ze zijn er niet voor gebouwd. Forellen wel, maar die zetten we niet in een aquarium bij discussen. Dat was één van de problemen opgelost. Maar zes discussen in een bak van 450 l is wat veel, zelfs met zulk een grote potfilter op 50% van zijn capaciteit. De grootste oorzaak van alle problemen was echter zijn kraantjeswater: veel te hard en te basisch voor de wildvang. Plichtsgetrouw reed hij elke week naar zijn favoriete speciaalzaak om gedemineraliseerd water (kation/anion) voor de 'opgelegde' waterwissels. Het was telkens een tripje van 100 km, maar dat had hij er voor over. Moet ik zeggen hoe het afliep? Ik veronderstel wel dat je je dat kunt inbeelden. Dit alles om jullie te overtuigen dat je je eerst goed moet informeren voor je aan discus houden begint. Als je niet genoeg geschikt ( = zacht en zuur) water ter beschikking hebt en je kennis van chemie is ontoereikend om het zelf samen te stellen, zal het moeilijk en duur zijn om deze hobby te houden. Misschien wel onmogelijk, tenzij... Indien je kennis van de waterparameters wat verder reikt, kun je je eigen discuswater maken, net zoals ik omdat ik door mijn veelvuldige verplaatsingen (telkens verhuizen) gegarandeerd mijn zacht zuur water moest hebben voor mijn Heckels (en/of andere wildvang). Zo moeilijk is het ook weer niet. Gedemineraliseerd, osmose of regenwater mengen met een goede mineralen mix: poepsimpel!

Discus

Een quarantaine periode inlassen bij een nieuwe aankoop is bijna even noodzakelijk als een goede watersamenstelling geven. Een nieuwe vis kopen en gewoon in het gezelschapsaquarium bij de rest zetten zonder quarantaine is al even erg als Russische roulette spelen: je loopt telkens het risico op problemen, van welke aard ook. Hierbij moet je ook rekening houden dat een discus een scholen vis is en niet graag alleen zit. Daarom koop ik er enkele (indien mogelijk en beschikbaar natuurlijk) en hou ze samen in quarantaine gedurende (minimum) een maand. Als ik er maar één mooie vind of zie, durf ik die wel eens zonder quarantaine in mijn gezelschapsaquarium zetten, wel bewust van de risico's, zeker als ik weet dat ik eerder al andere vissen van de zelfde vangst gekocht en bijgezet heb.... én omdat ik volle vertrouwen heb ik de zaakvoerder, een echte liefhebber van discussen met jarenlange ervaring! Dat schept vertrouwen. Voor ik koop, observeer ik de vissen en kies de mooiste(n). Ik neem er mijn tijd voor en de handelaar weet het en laat me kiezen. Soms vraag ik hem zelfs advies als ik twijfel. Als ik een vis koop die onmiddellijk in het gezelschapsaquarium gezet wordt - dus zonder quarantaine - observeer ik alle vissen dagelijks en nog aandachtiger als anders om eventuele (bacteriële) reacties op te merken voor het te erg is. Een goede waterwissel voldoet meestal om de bacteriedruk laag genoeg te krijgen zodat het immuunsysteem van de vis de rest van het werk kan doen. De reacties die mogelijk zijn: donker kleuren, lichte irritatie van de vinnen die witte randen vertonen, schrikreacties, ... Tot nu toe was dit steeds voldoende en diende ik niet te behandelen met antibiotica (die dan weer het ganse biologische systeem vernielt). Soms is ook een tweede waterwissel nodig, vooral als het om vissen gaat die pas in België geïmporteerd werden en nog vol zijn van hun 'wilde' bacteriën... waarvan de activiteit lijkt te verminderen naargelang ze langer hier zijn of al enkele weken/maanden bij de handelaar gehuisvest geweest zijn. Zijn er helemaal geen verschijnselen, dan heb ik geluk gehad en verloopt alles verder zonder problemen: de vis wordt opgenomen in de groep en ze leven hopelijk zoals in de sprookjes (lang en gelukkig).

De quarantaine periode overslaan zal ik nooit doen met vissen die pas geïmporteerd werden uit Brazilië. Met deze pas geïmporteerde vissen ben ik uiterst voorzichtig vooraleer ik ze in mijn bak over zet. Eén duidelijk voorbeeld... Eens ging ik de vissen ophalen in Frankfurt; dus pas uit Brazilië geïmporteerd. Bij het openen en uitpakken was er een mooie groene, zo groot, mooi rond met een klein oog als nog nooit gezien. Alhoewel ik niet erg graag groene discussen zie (juist omdat ze zelden mooi rond zijn en vrij vlug ouderdomsverschijnselen tonen, o.a. die grote ogen) viel deze wel in de smaak. Er werd een prijs overeen gekomen en de vis werd apart gezet (in vers water). Een tweede mooie bood zich aan en werd er bij gezet. Voor het naar huis gaan: vers water in de zak en mee. Thuisgekomen: overwennen aan het water van de 200 l quarantaine bak dat reeds zo goed mogelijk voorbereid was en op temperatuur gebracht. De vis werd met de handen uit de emmer gevist en overgezet in de quarantaine bak (zonder het transportwater!). Praktisch onmiddellijk werd een half glas (<100 ml!) uit dit quarantaine aquarium in mijn gezelschapsbak gegoten (2500 l, filter inbegrepen). De volgende dagen was het aandachtig observeren om tekenen van stress en reactie op de nieuw ingebrachte bacteriën op te sporen en op tijd op te merken. Tien dagen lang gebeurde er niets... tot de eerste tekenen van stress en reactie zichtbaar waren bij enkele vissen. De enkele druppels (maar wel miljarden bacteriën) hadden dus voor een bacteriële reactie gezorgd. Een grote waterwissel werd gedaan en afwachten daarna. Niet alle vissen toonden deze verschijnselen; slechts enkele. Een bewijs dat je steeds voorzichtig moet zijn en dat je niet altijd op 'geluk' mag rekenen. Blijkbaar is het immuunsysteem van alle vissen niet even goed of actief. Na enkele dagen verdwenen deze tekenen en werd er opnieuw geënt met enkele ml uit de quarantaine bak (nadat ook daar een grote waterwissel was doorgevoerd om de bacteriedruk wat te verminderen). De vissen 'herstelden' en zwommen mooi rond. Bij de tweede ent reageerden ze al veel minder. Dus weer waterwissel en afwachten... tot ik vrij kon enten, zonder reactie. Het immuunsysteem van de vissen was weer voldoende aangesterkt. Ondertussen werden verse uitwerpselen van de nieuwe vissen onderzocht op eventuele inwendige parasieten. Ik vond niks dat me ongerust zou moeten maken en heb dus ook niet behandeld Ik keek er al naar uit om de nieuwe aanwinsten in mijn gezelschapsaquarium over te zetten om er van te kunnen genieten. Sommige liefhebbers zullen nu wel ongerust zijn omdat ik niet behandelde en onverantwoord handelde door niet te behandelen... en zo risico's nam. Misschien hebben ze gelijk maar ik ben er van overtuigd dat enkele parasieten de gezondheid van de vissen wel niet zullen aantasten indien ze in goed water gehouden worden. Het immuunsysteem mag getriggerd worden... of moet zelfs getriggerd worden. Bovendien geloof ik ook niet in parasietvrije discussen.

Discus

Sommige liefhebbers denken ook dat de quarantaine periode die 20 minuten is dat de plastieken transportzak met vis en al op het aquarium drijft voor de zak wordt opengesneden en de vis met water en al in het aquarium wordt gekieperd om de vis niet nodeloos te stresseren door hem met een netje uit te vissen. Noch is de quarantaine een periode waarbij de vis wordt bestookt met allerlei producten tegen vermeende parasieten (die er misschien zelfs niet zijn!). De ganse medicijnenkast wordt soms leeggehaald om toch maar geen enkele parasiet een kans te geven.

Je hebt waarschijnlijk al door dat ik niet echt hoog oploop met het idee van parasietvrije discussen. Het is eerst en vooral niet de bedoeling van de parasiet om zijn gastheer te doden want dit betekent ongetwijfeld ook een zekere dood voor de parasiet die niet zonder gastheer kan overleven. Hier bedoel ik ook weer niet dat de parasiet en de gastheer in symbiose leven! Een gezonde discus (zoals elke andere vis) kan wel een parasietje aan, hoe onlogisch dit ook kan klinken. Want wanneer wordt een vis ziek? Als hij door uitwendige factoren - vaak slechte waterparameters - verzwakt en dus vatbaarder wordt voor infecties. Zijn natuurlijk afweersysteem neemt af en de vis lijdt onder de parasieten die zich massaal gaan vermenigvuldigen. Zelfs stress veroorzaakt door andere vissen bijvoorbeeld, kan al voldoende zijn om dit afweersysteem te verminderen of uit te schakelen zodat de parasieten de vrije hand krijgen. Dus enkele parasietjes worden geduld; binnen zekere limieten natuurlijk. Een vriend van me probeerde - in navolging met een in Duitsland ontstaan idee - om parasietvrije discussen te kweken. Een nobel idee om de kwaliteit van de vissen te verbeteren, volledig akkoord. Ik vergelijk het steeds met kindjes die nooit naar de voorschoolse opvang geweest zijn en nooit uit de vertrouwde omgeving van het eigen huis geweest zijn of prematuurkes die het hospitaal verlaten. Binnen de kortste tijd komen ze ziek thuis met snottebellen en rode wangen. Hun afweersysteem is nooit ontwikkeld en is aan versterking toe. Hetzelfde gebeurt bij vissen... wat niet wil zeggen dat je ze in water moet houden waarvan de kwaliteit te vergelijken is met die van een mestputteke of een rioleringsbuis. Ik ben er van overtuigd dat het zachtjes triggeren of actief houden van het immuunsysteem van de vis zijn gezondheid ten goede komt. En een gezonde vis is een mooie vis!

Een andere reden waarom ik niet geloof in parasietvrije discussen, is omdat ik er nog nooit gezien heb. Ik heb al dissecties gedaan op deze zogenaamde discussen maar vond steeds enkele flagellaten of eieren van kieuwwormen op soms sterk beschadigde kieuwen door overmatig gebruik van medicatie om de vissen zogezegd parasietvrij te krijgen. Maar waar eieren zijn, zijn wormen... of zijn er geweest en zullen er terug komen. Ik vond er enkele, dus niet om ongerust over te zijn, maar parasiet vrij is parasiet vrij! Nul of niks aanwezig. Andere liefhebbers beschouwen bacteriën (inclusief de pathogene) dan ook weer niet als parasieten... maar dan moet ik even herinneren aan de hiervoor gegeven ervaringen met de invloed van de 'wilde' bacteriën op mijn vissen. Bacteriën kunnen de vissen wel degelijk ziek maken en kunnen dodelijk zijn. Veronderstellen dat bacteriën ongevaarlijk zijn, is dus fout. Bepalen welke de ziekteverwekkende bacterie is, is haast onmogelijk. Denken we weer terug aan het gegeven voorbeeld van de nieuwe import waarbij slechts enkele (gelukkig!) vissen tekenen van bacteriële infectie toonden. De bacteriën waren dus zeker niet pathogeen voor alle vissen. Trouwens, de drager er van verkeerde in optimale conditie! Een goed werkend immuunsysteem is waardevoller dan gelijk welke behandeling met antibiotica. Om dit gedeelte te besluiten: parasieten maken de vis niet noodzakelijk ziek. Ik geloof dat ik dat al eerder gezegd heb. Waarom zouden we dan proberen vissen te houden zonder (al te veel) parasieten!?

Discus

Als mensen me bellen omdat hun vissen zich abnormaal gedragen of slecht zitten, verwachten ze dat ik door de telefoon kan zien wat er mis gaat. Spijtig genoeg onmogelijk! Ik heb namelijk geen kristallen bol waardoor ik kan kijken om te zien wat er scheelt met de vissen van de persoon die om hulp roept. Ik ga liever een keer langs om te kijken wat er misschien misgedaan wordt, dit vaak zonder het te beseffen. Het zit'm soms in een klein hoekje. Vaak beginnen de eerste ongemakken met een slechte waterkwaliteit. Soms doen mensen onwetend iets verkeerd, ondanks hun goede intenties. Of ze willen het juist te goed doen en overdrijven, bijvoorbeeld met de waterwissels. Te vaak te grote waterwissels uitvoeren is waarschijnlijk beter dan te weinig, maar te veel geeft je een bak met water, geen aquarium. Het is beter om vaker maar minder water te verversen dan minder vaak maar een grotere hoeveelheid. Vaak is het het reeds gesignaleerde probleem: te veel vis in te weinig water... en dus resulterend in slechte waterkwaliteit. Discussen, net zoals andere vissen, kunnen leven met enkele parasieten en bij het nemen van een afstrijkje van de huid moet je niet verwonderd of ongerust zijn als je wat uitwendige parasieten vindt. Dat is niet meer als normaal. Je moet niet direct gaan behandelen als je enkele parasieten vindt of als je moet 'zoeken'. Maar zonder onderzoekje kan ik moeilijk van op afstand een zinnig advies over de te behandelen methode of wat te doen om beterschap te brengen. Als op het afstrijkje de parasieten veelvuldig voorkomen (d.w.z. meerdere parasieten in het zichtveld), moet er wel behandeld worden. Zonder onderzoek is het onmogelijk om een juiste diagnose te stellen en om dus een juiste behandeling te adviseren.

Een typische vraag door de telefoon is of de vissen sneller ademen.... Meestal wordt het dan stil aan de andere kant. Wat is sneller? Hoe kun je dat zeggen als je niet weet wat normaal is!? Je kunt er ook geen exact getal op plakken: 60 of 70 maal per minuut is normaal. Een discus ademt zo traag dat het lijkt of hij tegen zijn zin ademt. De kieuwdeksels gaan synchroon met de mond open en toe, heel langzaam. Maar hoe kun je nu weten of de vis te snel ademt als je niet weet wat normaal is!? Vaak weten ze wel dat de vis te snel ademt, vooral als het veel te snel is! Een dagelijkse observatie om te weten wat normaal is, is onmisbaar!

Als ik naar de waterkwaliteit vraag, is het antwoord altijd: perfect. Soms krijg ik zelfs de verzekering dat er nul nitraten of nitrieten zijn. Sommigen voegen er zelfs aan toe dat het net werd getest in de plaatselijke viswinkel... en alles was perfect. Ze voegen er aan toe dat het met die strips gebeurde.... maar die zijn volgens mij te onnauwkeurig en zijn onbetrouwbaar indien ze verkeerd gestockeerd worden. Opletten dus met het trekken van conclusies. Bovendien bestaat 'nul' niet als het om nitraten gaat: er is altijd een restwaarde omdat er steeds nitraat gevormd wordt en de nitraatverwerkende bacteriën niet kunnen volgen. Met een aanvaardbare bezetting en een goed draaiend biologische filter, kunnen de nitraten misschien zo laag zijn dat ze niet gemeten kunnen worden of geen merkbare verkleuring geven met de klassieke druppeltestjes. Een elektronische meting zal dit bevestigen: een lage waarde van enkele mg/l. Volledig normaal. Sommige liefhebbers kennen het verschil niet tussen het ammonia-gehalte, nitriet en/of nitraat.... laat staan dat ze de gemeten resultaten juist kunnen interpreteren. Ik zeg ook niet dat ze dom zijn; ze zijn enkel onwetend. Net zoals ik in het begin onwetend was en ook veel moest leren. Als aquariaan moet je geen chemicus of bioloog zijn om alles te (willen) leren, maar de beginselen onder de knie krijgen, is wel essentieel... en geeft een grotere kans op slagen. Deze begrippen negeren, dat is pas dom. Hoe kun je nu juist reageren bij het meten van de waardes als je niet weet wat ze inhouden en hoe we moeten bijsturen. Velen laten zich nog te veel leiden door de mensen op de verschillende forums die het hardst schreeuwen en blijkbaar een kristallen bol hebben waardoor ze kunnen zien wat er verkeerd is met de vissen waarvan al of niet een slechte foto werd gepost. Helderziendheid is toch een mooie gave... die ik spijtig genoeg mis! Maar om dit te compenseren heb ik mijn testsets en microscoop die me wel de juiste info geven. Dit is ook een van de redenen waarom ik als voorzitter geen forum wil voor de leden: spijtig genoeg ontaarden vragen om informatie in discussies die dan te persoonlijk worden met een jargon dat beter niet gebruikt wordt. Kom je tussen als moderator, wordt je verweten dictator te zijn of aan censuur te doen; doe je niks, ontaardt het gesprek en krijg je boze leden. De gulden middenweg is vaak moeilijk te vinden. Over sommige items kun je eindeloos discussiëren omdat er verschillende mogelijkheden of manieren zijn om iets bepaalds te doen of om een bepaald doel te bereiken. Maar over sommige items kan dit niet: scheikunde is een exacte wetenschap waarvan de principes al jarenlang vastliggen. Sommigen denken toch dat ze de boel moeten veranderen of kunnen aanpassen zodat Mendeljev wel in zijn graf zal ronddraaien van frustratie of ontgoocheling. Iedereen moet uitzoeken welke methode voor hem haalbaar is (financieel, materieel, ...) en andere personen moeten daar begrip voor opbrengen. Bepaal wat voor jezelf haalbaar is en blijf hierbij, hoe eenvoudig je manier ook is. Veranderingen zijn niet altijd verbeteringen of missen soms wel het verhoopte resultaat. Never change a winning team! Hoe eenvoudig de installatie ook is! Je mag ook gerust luisteren naar het advies van de 'oude garde' die destijds de hobby bracht waar ze nu is. Elektrische verwarming en volglazen aquaria bestonden nog niet. Wel ijzeren frames en de glazen werden in plaats gehouden met stopverf. De grootte van de vlam onder de ijzeren bodem was de enige warmteregeling die voorhanden was. En toch hadden ze toen al prachtige aquariums! Beperk de veranderingen enkel tot de hoogst noodzakelijke en geef je aquarium de kans om te stabiliseren. Je kunt nooit één parameter veranderen zonder dat er andere mee veranderen. Het bereikte evenwicht is snel verstoord: stabiele waarden is belangrijker dan steeds maar in te grijpen en een jojo-effect te krijgen want je kan niet één parameter veranderen zonder dat er andere mee veranderen, tenzij in uitzonderlijke gevallen. We vergeten de eenvoudige wetten van de natuur en willen een kunstmatig milieu creëren voor onze vissen. Luisteren naar de raad van ervaren aquarianen is nooit slecht. Uit hun ervaring kunnen we leren. Hun ervaringen kunnen geldbesparend zijn voor ons. Is ervaring ook niet leren uit (al of niet eigen) fouten? Eenvoudige middeltjes zijn soms beter dan de techniek die wordt aangeboden en die zeker niet altijd zaligmakend is. Maar zonder techniek gaat het nu eenmaal niet. Sommige handelaars willen de klanten overtuigen dat discushouden (of aquarium in het algemeen) onmogelijk is zonder al die techniek. Niets is minder waar. Gebruik ook geen medicatie als het niet echt noodzakelijk is: het verstoort het natuurlijk evenwicht... voor zover dit al bereikt is natuurlijk. Maar als het nodig is, gebruik dan de voldoende hoeveelheid om kans op resistentie te vermijden. De waterkwaliteit tijdig verbeteren is vaak beter dan medicatie toedienen als het te laat is. Het is trouwens zinloos als we niets doen aan de waterkwaliteit.

Discus

De beschikbare middeltjes in de winkel (toch de meeste) zijn goed en veilig als ze in de juiste omstandigheden gebruikt worden. Het beste product dat tegen de verkeerde parasieten gebruikt wordt, zal de situatie niet verbeteren en zal de indruk wekken dat de parasieten resistent zijn. Niets is minder waar. Sommige parasieten vermenigvuldigen zich via eieren. We moeten de ontwikkelingscyclus kennen om juist te behandelen. Geen enkel medicament (zelfs formaline niet) vernietigt de eieren en we moeten dus nogmaals behandelen vooraleer de larven die uit de eieren ontloken zijn, op hun beurt geslachtsrijp zijn en dus wederom eieren produceren. Deze cyclus wordt sterk beïnvloed door de watertemperatuur en de werking van het medicament vaak door de watersamenstelling. Zo moeten we bij kieuwwormen behandelen op de juiste frequentie: om de drie dagen bij 28°C. Hogere temperaturen betekent sneller uitkomen en daar moeten we dus rekening mee houden. Bovendien worden bepaalde actieve stoffen (bv trichloorfon in het geval van Neguvon® of Madex® vrij snel afgebroken in basisch water terwijl het wekenlang actief blijft in zuur water. Dit is van belang bij het nadoseren. Een grote waterwissel voor het nadoseren vermindert sowieso al het aantal (vrijzwemmende) parasieten, maar vermindert ook het gevaar op vergiftiging door opstapeling van de medicamenten. Bij een foutieve behandeling wordt verkeerdelijk aan resistentie gedacht want enkele dagen of weken later vertonen de vissen weer dezelfde symptomen. De behandeling was dus niet succesvol.

Dit gebeurt niet alleen met kieuwwormen, maar ook met andere eileggende parasieten. Zo stuurde een vriend me een microscopische opname van een worm die hij in de uitwerpselen gevonden had. De bijhorende eieren bewezen dat het om een eileggende lintworm ging. De aangeraden behandeling leek in het begin succesvol maar enkele weken later doken dezelfde problemen weer op. Weer werd er behandeld... en weer was de verbetering maar tijdelijk. Resistentie? Wat was er gebeurd? Alle aquaria van de liefhebber waren aangesloten op een centrale filter (dit heeft zo zijn voor- en nadelen). Bij het behandelen van de vissen in een van de bakken, werd die ene bak afgesloten van het systeem en tijdens de behandeling afzonderlijk gefilterd. De wormen in dit ene aquarium werden vernietigd maar de wormen en eieren in de rest van het systeem bleven onaangeroerd. Bij het terug aankoppelen van de behandelde bak werden de vissen dus terug besmet door de eieren en/of jonge wormen uit het centrale stelsel. Waarom telkens dezelfde vissen zichtbaar werden aangetast ligt waarschijnlijk in het feit dat deze vissen een verminderd immuunsysteem hadden tegen deze lintwormen. Een behandeling van het ganse systeem had wel succes.

Een besmette vis in een gezelschapsaquarium zetten kan de hele populatie besmetten zonder dat er uitwendige verschijnselen duidelijk merkbaar zijn. Daarvoor is het belangrijk om de vissen goed te observeren voor de aankoop. Heel belangrijk!

En tenslotte...
Ik hou mijn wildvang discussen in een beplant aquarium alhoewel ik goed besef dat dit geen ideale of exacte weergave is van het biotoop waaruit ze komen. Voor mij hebben de planten niet alleen een esthetisch doel, maar ook ben ik er van overtuigd dat ze nuttig zijn in het afbraakproces van de afvalstoffen. Bovendien bieden ze ook bescherming of mogelijkheid om zich weg te steken als ze er nood aan hebben. Gezonde vissen (dus ook discussen) verstoppen zich niet als ze zich goed voelen. Het gaat dus ook niet op dat je je discussen niet zult zien als je decoratie aanbrengt en dat je de discussen in een naakt aquarium moet houden om ze te zien. Als er geen schuilplaatsen zijn, kunnen ze zich inderdaad niet wegsteken, maar ze zullen dan eerder in een hoekje samen kruipen met dichtgeknepen vinnen, al of niet donker gekleurd. Akkoord dat een beplant aquarium wat meer onderhoud vergt, vooral als je snelgroeiende planten hebt. Het heeft wel het voordeel dat telkens je een onderhoud doet of een snoeibeurt, je aquarium er gans anders zal uitzien. Mooier, anders en niet zo eentonig als een kaal aquarium.

Discus

Een tijdje geleden had ik probleemvissen van een vriend om te verzorgen. Hij had meer dan een jaar geprobeerd om ze te 'genezen' en mooi op kleur te houden. Ik had ze al enkele keren onderzocht maar er waren geen zorgwekkende parasieten. Het rare was dat de vissen opfleurden na een waterwissel en toevoeging van de aangeraden hoeveelheid mineralen. Maar de situatie verslechterde steeds na enkele dagen. Na een verlofperiode en dezelfde triestige aanblik bij terugkomst, deden ze hem de handdoek in de ring gooien. Ik heb ze opgehaald om een poging te doen om uit te vissen hoe dit kwam en om er uit te leren. Nu, 14 Heckels in een 200 l bak is wel wat buiten de door mij gehandhaafde regel van een vis per 100 l, maar nood breekt wet en de dagelijkse waterwissels zouden de toestand wel onder controle houden. Twee maal daags werd 50% van het water ververst met water uit mijn gezelschapsaquarium. In het begin liet ik eerst de helft weglopen om nadien terug op te vullen. Het klaterende watervalletje van de uitstromer van de potfilter was duidelijk niet naar de zin van de vissen die telkens gestresseerd in een hoekje samen kropen. Een andere manier was om gedurende een half uur water uit mijn aquarium in het quarantaine aquarium te laten lopen, terwijl er tegelijkertijd werd afgeheveld aan hetzelfde debiet zodat het aquarium vol bleef en de vissen niet gestresseerd werden door het klaterende water. Een hele verbetering waarvoor de vissen me dankbaar waren. Ik weet wel dat deze methode minder rendabel is omdat er ook pas ingebracht water wordt weggeheveld, maar het ging om het belang en de gezondheid van de vissen. Daar moet je wat voor over hebben. De huid zag er aanvankelijk erbarmelijk uit: alsof ze op de grond gevallen waren of in het zand rond gesparteld hadden. Om zeker te zijn dat ze genoeg mineralen zouden hebben, werd er wat overgedoseerd omdat ik het vermoeden had dat er wat te weinig was gedoseerd geweest. De typische gaten in de koppartij waren bij sommige vissen duidelijk te zien; minder bij andere. Weeral een bewijs dat de ene vis de andere niet is. Dus twee maal daags een grote waterwissel, extra mineralen, levend voer (blackworms) aangevuld met diepvries om het volledig aanbod van voedingsstoffen te garanderen moest voldoende zijn. Aan medicatie werd niet gedacht of beter gezegd: er werd bewust van afgezien. Na enkele dagen verdwenen de gaten in de koppartij, zwommen de vissen beter rond en toonden al hun mooie kleuren. Na een maand was er niets meer te merken van die gaten, de huid was hersteld en ze verkeerden in topform. De eigenaar wou ze niet terug omdat hij zijn zinnen gezet had op een andere variëteit. Enkele dissecties tussendoor (op de minder mooie en ergst 'aangetaste') toonden aan dat er geen inwendige parasieten waren en dat de 'ongemakken' dus te wijten waren aan de waterkwaliteit. De inhoud van zijn koffielepel was dus net te weinig om de problemen te vermijden. Daarom heeft de situatie ook zo lang aangesleept eer ze duidelijk werd...

Dit bewees eens te meer dat goede waterkwaliteit een eerste vereiste is en dat hieraan niet te veel aandacht kan besteed worden. Een goede kennis van scheikunde en biologie zal hier zeker van nut zijn. Zelf experimenteren met de samenstelling zonder de nodige kennis is gevaarlijk en zal zelden tot de gewenste resultaten leiden. Discussen - en zeker wildvang - die in slecht (lezen: onaangepast) water moeten leven, zullen zelden hun mooiste kleuren tonen. Ze zullen hun reputatie hoog houden van moeilijke vissen te zijn. Ze zijn niet moeilijk; hoop en al wat meereisend qua watersamenstelling en kwaliteit.

Laatst heb ik nog een dissectie gedaan op één van mijn vissen. Ik had hem al een jaar of vier en het dier was erg vermagerd. Hij at niet meer en werd wat verdrukt of gedomineerd door de anderen. Doodgaan was dus eminent. Een dissectie moest uitmaken of hij al of niet inwendige parasieten had om eventueel de nodige conclusies te trekken en te behandelen indien nodig. Maar ik haat behandelingen in mijn aquarium: hij staat mooi, er is evenwicht (voor zover mogelijk natuurlijk) en ik zou het graag zo houden. Kieuwwormen zouden ze sowieso wel hebben want ik heb de laatste jaren al niet meer behandeld, net als wat flagellaten (om dezelfde reden). De diagnose was geruststellend: geen onrustmakend aantal parasieten. Zou ik dan toch goed bezig zijn? Mijn vissen vertellen het me wel met hun kleuren.

Ik heb de laatste vier jaar niet meer behandeld. Een discus kan dus best een parasietje verdragen, zolang hij in goed water gehouden wordt.... Dit heb je nogal gehoord. Maar ik blijf er bij: het is de belangrijkste factor is succesvol discus houden. Informeer je goed vooraleer je begint, leer zoveel mogelijk en luister naar ervaren liefhebbers. Koop gezonde discussen en hou alles in de gaten, mits de nodige voorzorgsmaatregelen en je zult jarenlang kunnen genieten van deze prachtige dieren. Zo worden de meeste problemen vermeden en zul je merken dat discussen toch niet die moeilijke vissen zijn als door sommigen beweerd wordt.

De discusvrienden